Andere lopende projecten

Towards a Congolese Observatory of Urban gullies for Research, Governance, and Early warniNg sysTem development (CO-URGENT / 2025-2027 / ARES Valorisation)

Stedelijke geulen (UG’s) vormen een snel groeiend probleem in veel tropische steden in het Zuiden. Deze geulen zijn doorgaans veel groter dan geulen in landelijke gebieden en kunnen zich zeer snel vormen en uitbreiden. Binnen slechts enkele jaren kunnen ze een breedte en diepte van enkele tientallen meters bereiken en een lengte van enkele honderden meters. Aangezien deze drastische uitbreiding doorgaans plaatsvindt in dichtbevolkte gebieden, gaan UG’s vaak gepaard met aanzienlijke gevolgen, waaronder de vernietiging van eigendommen, gebouwen, wegen en andere infrastructuur. In veel gevallen leidt dit ook tot ontheemding van mensen, verwondingen en zelfs dodelijke slachtoffers. Uit een cartografische inventarisatie van UG’s in de Democratische Republiek Congo blijkt dat meer dan de helft van de Congolese steden aanzienlijk wordt getroffen door deze ernstige vormen van erosie. Alleen al in 2023 werden ongeveer 3.000 geulerosies gedocumenteerd, waaronder 868 in Kinshasa (de zwaarst getroffen stad) en 83 in Bukavu. Deze geulerosies leidden tussen 2004 en 2023 in de DRC rechtstreeks tot de ontheemding van ongeveer 142.000 mensen. Bovendien lijken deze ontheemdingcijfers de afgelopen jaren te zijn versneld, met een stijging van ongeveer 5.800 personen per jaar vóór 2020 tot 13.600 personen per jaar na 2020. Momenteel wonen ongeveer 3,2 miljoen mensen in Congo binnen de potentiële uitbreidingszones van geulen – een cijfer dat naar verwachting duidelijk zal blijven stijgen naarmate de stedelijke ontwikkeling voortgaat.

Met de nadruk op de steden Kinshasa en Bukavu is het hoofddoel van CO-URGENT het creëren van een samenwerkingskader dat wetenschappelijk onderzoek, burgerwetenschap en beleidsbeïnvloeding combineert om stedelijke geulen in de DRC beter te monitoren, te begrijpen en te beperken, en om het rampenrisicobeheer en de stadsplanning te verbeteren. CO-URGENT zal een proof of concept leveren voor de ontwikkeling van een dringend nodig observatorium voor stedelijke geulvorming en de gevolgen daarvan, ter voorbereiding op een vroegtijdig waarschuwingssysteem. Concreet beoogt dit project (1) het bewustzijn te vergroten en de betrokkenheid van het publiek bij het monitoren van stedelijke geulvorming in Kinshasa en Bukavu te stimuleren, (2) nauwkeurigere, ter plaatse verzamelde gegevens te verzamelen over (i) de sociaal-economische gevolgen van stedelijke geulvorming, (ii) de dynamiek van het ontstaan en de uitbreiding van stedelijke geulvorming en (iii) de regenvalgebeurtenissen die met deze dynamiek samenhangen, en (3) op een goed geïnformeerde, verantwoorde en op samenwerking gerichte manier bij politieke en bestuurlijke autoriteiten, evenals bij ngo’s, te pleiten voor concrete en effectieve maatregelen om de rampenrisico’s van stedelijke geulvorming te verminderen.

CO-URGENT is een tweejarig project (2025 – 2027) dat wordt gefinancierd in het kader van het ARES-programma voor valorisatieprojecten. Het wordt gecoördineerd door de UCLouvain en de Université Officielle de Bukavu, in samenwerking met de Université de Kinshasa en het KMMA.

Stabilisation of Urban Gullies by mAnaging Rainwater at parcel scale (SUGAR / 2025-2027 / VLIR-UOS)

Stedelijke geulen (UG’s) richten grote schade aan in Kinshasa en andere steden in de DRC, met talrijke sociaal-economische gevolgen tot gevolg. Ze ontstaan door een combinatie van factoren, waaronder hevige regenval en erosiegevoelige bodems, een gebrek aan stadsplanning en ontoereikende infrastructuur voor waterbeheer. Er zijn al talrijke maatregelen ter beperking van de schade genomen, maar deze blijven grotendeels zonder effect. Niettemin wijst recent onderzoek uit dat de aanleg van waterretentiestructuren (WRS) op voldoende grote schaal veelbelovend is voor het stabiliseren en zelfs voorkomen van UG’s.

SUGAR heeft tot doel de doeltreffendheid van een dergelijke strategie aan te tonen. Hiervoor zullen WRS worden geïnstalleerd in een representatief stroomgebied in Kinshasa dat door UG’s wordt getroffen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met lokale belanghebbenden. Door de participatiegraad en de daaruit voortvloeiende hydrologische effecten te monitoren en te bestuderen (bijvoorbeeld door lokale studenten erbij te betrekken), zullen bruikbare richtlijnen worden ontwikkeld voor dit groeiende probleem in Kinshasa en elders.

SUGAR is een tweejarig (2025 – 2027) project dat wordt gefinancierd in het kader van het VLIR-UOS – Short Initiatives-programma. Het wordt gecoördineerd door de KU Leuven en de Université de Kinshasa, in samenwerking met de Université Officielle de Bukavu, de UCLouvain, CEEDD (ngo) en het KMMA.

COnstructing remote sensing and MaPping capacities to Assess geohazards, for a more Sustainable Society (COMPASS / 2025-2027 / VLIR-UOS)

Aardverschuivingen en erosie vormen een bedreiging voor de steden, de infrastructuur en de landbouw in Burundi, maar lokale instellingen beschikken niet over de middelen om deze risico’s in te schatten en te beperken. Dit project versterkt de Universiteit van Burundi (UB) als regionaal knooppunt voor geospatiale expertise door haar uit te rusten met geavanceerde UAV- en satellietteledetectiecapaciteiten. Door aangepaste opleidingen aan te bieden, apparatuur te moderniseren en teledetectie toe te passen op praktijkgerichte casestudies in samenwerking met belanghebbenden, ondersteunt het project rechtstreeks SDG 11 (Duurzame steden en gemeenschappen) door de rampenbestendigheid en de ruimtelijke ordening te verbeteren. Bovendien versterkt het SDG 4 (Kwaliteitsonderwijs) door de integratie van teledetectie in de onderwijs- en onderzoeksprogramma’s van de UB mogelijk te maken, waardoor kennisoverdracht op lange termijn wordt gewaarborgd. Door middel van capaciteitsopbouw en institutionele samenwerking stelt dit initiatief de UB in staat om geologische gevaren aan te pakken en bij te dragen aan duurzaam stads- en milieubeheer in Burundi.

COMPASS is een tweejarig (2025 – 2027) project dat wordt gefinancierd in het kader van het VLIR-UOS – Short Initiatives-programma. Het wordt gecoördineerd door de VUB en de Université du Burundi, in samenwerking met IFDC (ngo), Kirasa Energy (particuliere sector) en het KMMA.

Advanced Remote sensing Techniques for greenhouse gas EMISsion modeling In African lakes (ARTEMISIA / 2025-2030 / BELSPO STEREO IV)

De uitstoot van broeikasgassen (BKG’s), voornamelijk CO₂ en CH₄, vanuit meren naar de atmosfeer vormt een belangrijk onderdeel van de wereldwijde BKG-balansen. De beschikbare schattingen blijven echter zeer onzeker vanwege de schaarse gegevensdekking, met name voor tropische meren. Met meer dan 1,4 miljoen meren (>0,1 km²) wereldwijd vormt de beperkte beschikbaarheid van locatiespecifieke gegevens over CO₂- en CH₄-emissies uit meren een aanzienlijke uitdaging voor nauwkeurige mondiale en regionale beoordelingen. Afrikaanse meren, die 66% van het oppervlak van de tropische meren uitmaken, leveren een cruciale bijdrage aan deze emissies, maar behoren toch tot de minst bestudeerde. ARTEMISIA vult deze leemte op en heeft tot doel om, na een proof of concept voor een selectie van Afrikaanse meren, het eerste pan-Afrikaanse, op aardobservatie (EO) gebaseerde kader te ontwikkelen voor het kwantificeren van CO₂- en CH₄-emissies uit meren. Het project zal een cruciale blinde vlek in de mondiale koolstofcyclus opvullen.

ARTEMISIA is een vierjarig onderzoeksproject (2025-2030) dat wordt gefinancierd in het kader van het BELSPO STEREO IV-programma. Het wordt gecoördineerd door VITO, in samenwerking met ULiège, de VUB, de Universiteit van Tartu, TAFIRI en het KMMA.

Supporting Early-warning systems and nature-based solutions using opportunistic rainfall monitoring in Rwanda (SENSOR² / 2024-2029 / VLIR-UOS)

Plotselinge overstromingen en aardverschuivingen in Rwanda hebben alleen al tussen 2 en 3 mei 2023 135 levens geëist en 400 miljoen euro aan schade veroorzaakt. Een gebrek aan nauwkeurige en toereikende neerslaggegevens belemmert de mogelijkheid om tijdig waarschuwingen uit te geven en deze steeds vaker voorkomende rampen te voorkomen. SENSOR² zal een partnerschap tussen meerdere belanghebbenden en instellingen tot stand brengen om een innovatief en kosteneffectief neerslagmonitoringsysteem te introduceren dat gebruikmaakt van antennes van mobiele telefoonnetwerken. Deze ongekende, landelijke neerslaggegevens zullen worden geïntegreerd in geactualiseerde, toegankelijke systemen voor vroegtijdige waarschuwing en zullen worden gebruikt ter ondersteuning van onderzoek naar op de natuur gebaseerde preventiemaatregelen in de snel groeiende stad Musanze.

SENSOR² zal de academische wereld, overheidsinstanties en de privésector samenbrengen om gerichte oplossingen te ontwerpen voor de meest kwetsbare gemeenschappen in landelijke en stedelijke gebieden van Rwanda. SENSOR² is een vierjarig (2024 – 2029) project dat wordt gefinancierd in het kader van het VLIR-UOS – TEAM-programma. Het wordt gecoördineerd door de UGent en INES Ruhengeri, in samenwerking met de Universiteit van Rwanda, Meteo Rwanda, de Rwanda Water Resources Board (MINEMA), MTN, de TU Delft, de KU Leuven en het KMMA.

Geo-HydrolOgicaL dIsaster riSk and the associated naTural resource degradation in sub-Saharan AfrICa: a transdisciplinary approach in densely-populated changing environments (G-HOLISTIC / 2024-2028(2033) / FED-tWIN)

Geohydrologische gevaren (vulkanische activiteit en emissies, overstromingen, droogte, aardverschuivingen, geulerosie en plotselinge overstromingen) en de achteruitgang van natuurlijke hulpbronnen (bodem, water, bossen, ecosystemen) zijn vaak onderling afhankelijk en versterken elkaar in hun oorzaken en gevolgen. Afrika bezuiden de Sahara heeft vaak een hoge en snel toenemende bevolkingsdichtheid, die gepaard gaat met een grote maatschappelijke kwetsbaarheid. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de risico's van broeikasgasgerelateerde rampen en de daarmee gepaard gaande degradatie van natuurlijke hulpbronnen deze regio's onevenredig treffen. Veranderingen in het milieu door veranderingen in landgebruik, in combinatie met veranderende klimatologische omstandigheden, zullen deze effecten waarschijnlijk versterken. In Afrika bezuiden de Sahara staat het onderzoek naar rampenrisico's in verband met geohydrologische gevaren en de aantasting van natuurlijke hulpbronnen vaak nog in de kinderschoenen en is het niet aangepast aan de behoeften van de lokale bevolking en belanghebbenden.

Dit FED-tWIN-project biedt unieke langetermijnfinanciering voor strategisch, longitudinaal, gezamenlijk geproduceerd en transdisciplinair onderzoek in dichtbevolkte stedelijke en plattelandsgebieden in Afrika ten zuiden van de Sahara. Het project wil een duidelijke leemte in het onderzoek opvullen door hogeresolutie, uitgesplitste informatie te verschaffen over risico's en degradatie van hulpbronnen. De algemene wetenschappelijke kortetermijndoelstelling (5 jaar) van het FED-tWIN project is het beoordelen van de kwetsbaarheid, blootstelling en veerkracht voor geohydrologische gevaren. Het doel is om geïntegreerde/complete rampenrisicoanalyses met een hoge ruimtelijke resolutie te verkrijgen, die relevant zijn voor belanghebbenden en voor de ontwikkeling van aangepaste mitigatiestrategieën. Om een dergelijke gedetailleerde analyse te kunnen maken, zullen we ons richten op geselecteerde, dichtbevolkte en snel veranderende regio's waar geohydrologische gevaren door beide teams worden bestudeerd.

Parallel aan de focus op rampenrisico's in verband met geohydrologische gevaren, zal het project geleidelijk beginnen met het verzamelen van ruimtelijk expliciete gegevens over de aantasting van natuurlijke hulpbronnen in verband met deze broeikasgasgerelateerde rampenrisico's. Het wetenschappelijke doel op lange termijn is om de transdisciplinaire benaderingen (modellen, datasets, methoden, enz.) die zijn ontwikkeld voor broeikasgasgerelateerde risico's op rampen uit te breiden naar meer universele kwesties van de aantasting van natuurlijke hulpbronnen. Op die manier gaan we verder dan wat over het algemeen wordt beschouwd als een volledig geïntegreerde studie van rampenrisico's, aangezien we ons ook zullen richten op hun interacties met natuurlijke hulpbronnen, waardoor een component wordt toegevoegd aan het begrip van kwetsbaarheid en veerkracht als geheel.

De sleutel ligt in de ontwikkeling en implementatie van transdisciplinaire benaderingen op basis van een sterke samenwerking tussen het KMMA, het UCLouvain en Afrikaanse instellingen. Het project zal gebruik maken van de expertise en netwerken van medewerkers van beide instellingen. Tijdens de eerste twee jaar zal de FED-tWIN-onderzoeker vertrouwd raken met een belangrijk studiegebied op de grens tussen Burundi, de DRC en Rwanda. Een belangrijk aspect is ook de integratie van de collectie historische luchtfoto's van het KMMA in het onderzoek, aangezien dit de teledetectiegegevens kan aanvullen met belangrijke informatie over de toestand van het milieu van het midden van de 20e eeuw tot vandaag. Van de FED-tWIN-onderzoeker wordt verwacht dat hij of zij een expert wordt op zijn of haar vakgebied met een hoge mate van autonomie door het ontwikkelen van nieuwe synergieën, samenwerkingsverbanden, externe projectfinanciering en studentenbegeleiding (PhD en MSc). Deze belangrijke uitdagingen zijn in lijn met de huidige onderzoeks- en ontwikkelingsstrategieën van beide instellingen. 

GeohazarDs in AfricaN CitiEs: patterns, rates and sustainability in urban sprawling contexts (GuiDANCE / 2020-2024 / FED-tWIN)

Afrika staat vandaag de dag voor meerdere uitdagingen op het gebied van economische ontwikkeling, bevolkingsgroei, milieuproblemen en klimaatverandering, om er maar een paar te noemen. Geconfronteerd met deze uitdagingen leiden de snel groeiende steden in Afrika tot grote bezorgdheid over de toenemende gevolgen van geohazards zoals aardverschuivingen, vulkaanuitbarstingen, aardbevingen, lokale verzakkingen, instorting van de grond en erosie van geulen. Hoewel er de afgelopen 10 jaar aanzienlijke vooruitgang is geboekt bij het opzetten van instellingen en regelgeving voor risicobeperking in Sub-Sahara Afrika, blijft de kennis over gevaren en de capaciteit voor het ontwerpen en implementeren van adequate risicobeperking uiterst beperkt. De korte termijn (5 jaar) algemene wetenschappelijke doelstelling van dit FED-tWIN project is om inzicht te krijgen in de basispatronen/cijfers van geologische risico's in uitdijende stedelijke contexten. Het onderzoek zal zich richten op het bestuderen van geohazardpatronen/-tarieven die zich voordoen onder natuurlijke omstandigheden en op de manier waarop de mens deze processen of de blootstelling aan deze processen heeft beïnvloed, waardoor het risiconiveau is toegenomen.
De specifieke doelstellingen zijn (1) het schatten van de oppervlaktedistributie van grondvervormingen in verband met geohazards in verstedelijkte gebieden ten zuiden van de Sahara; (2) het documenteren van actieve geohazardprocessen met behulp van een reeks technieken om de meest geschikte strategieën te identificeren voor operationele monitoring van deze gebeurtenissen met behulp van een combinatie van gegevens (vanaf de grond, vanuit de lucht en vanuit de ruimte)/platforms en analysetechnieken; (3) het onderzoeken van de wisselwerking tussen natuurlijke (klimatologische, geomorfologische, seismische omstandigheden) en door de mens veroorzaakte parameters (stadsuitbreiding, stedelijke infrastructuur, veranderingen in landgebruik) die de dynamiek en frequentie-magnituderelaties van deze processen in deze omgevingen bepalen. De wetenschappelijke doelstelling op lange termijn (10 jaar) is het ontwikkelen van specifieke expertise op het gebied van teledetectie en geohazards in Afrika en met Afrikanen rond een sterke samenwerking tussen het Departement Geografie van de VUB en het Departement Aardwetenschappen van het KMMA om de uitdagingen in verband met risicobeperking bij rampen aan te pakken. Het project bouwt voort op de unieke bestaande expertise en netwerken van medewerkers van beide instellingen. Tijdens de eerste twee jaar van het project zal de FED-tWIN-onderzoeker vertrouwd raken met nieuwe technieken en vaardigheden die hij/zij zich eigen moet maken (naast de technieken waarmee hij/zij al ervaring heeft); daarbij wordt gebruik gemaakt van de expertise van het KMMA/VUB in de belangrijkste technieken die gebruikt zullen worden.
De recente komst van hoogfrequente satellietgegevensverzameling (bijv. Sentinel-1 en -2, Planet imagery) opent de mogelijkheid voor systematische gegevensanalyse voor een grote reeks stedelijke doelen met behulp van geavanceerde methoden. Radar remote sensing-technieken zijn een prioritaire methode voor de FED-tWIN kandidaat. Een belangrijk aspect is ook de integratie van de collectie historische luchtfoto's van het KMMA in het onderzoek, aangezien deze belangrijke informatie kan opleveren over de toestand van het milieu vanaf het midden van de 20e eeuw tot vandaag. Er wordt verwacht dat de FED-tWIN-onderzoeker een leider wordt in zijn/haar vakgebied met een grote autonomie door het ontwikkelen van nieuwe synergieën, partnerschappen, externe projectfinanciering en het begeleiden van studenten (PhD en MSc). Deze belangrijke uitdagingen zijn in lijn met de huidige O&TO-strategieën van de twee instellingen.